Φιλοσοφία, Θεολογία, Τεχνητή Νοημοσύνη

Ένα βρέφος, πριν προφέρει λέξη, ήδη ξεχωρίζει πρόσωπο από μη πρόσωπο. Μιμείται μια έκφραση που βγαίνει από άλλο πρόσωπο, ώρες μετά τη γέννησή του. Κοιτάζει εκεί που κοιτάζει η μητέρα του, γυρίζει το κεφάλι προς την κατεύθυνση του βλέμματός της, και όταν μεγαλώσει λίγο θα δείξει κάτι με το δάχτυλο και θα γυρίσει να δει αν εκείνη το κοίταξε. Δεν κάνει τίποτα από αυτά για να λύσει πρόβλημα. Το κάνει επειδή περιμένει κάποιον, και κάποιος περιμένει από αυτό. Ένα κουτάβι κάνει το ίδιο ακριβώς, και δεν θα μιλήσει ποτέ. Ακολουθεί το βλέμμα σου, ζητά, περιμένει, σε ξεχωρίζει από τους άλλους — έχει όλη αυτή τη δομή χωρίς μία λέξη, και ποτέ δεν θα αποκτήσει καμία. Κανείς δεν σκέφτηκε ποτέ να πει ότι το κουτάβι είναι νοήμον, ακριβώς επειδή δεν μιλά. Έχει σημασία η αντιπαράθεση αυτή, γιατί δείχνει κάτι που ξεχνάμε συνέχεια: η ικανότητα να σε αφορά κάποιος, να στρέφεσαι προς αυτόν, να τον περιμένεις, δεν χρειάζεται γλώσσα. Προηγείται της γλώσσας, στο βρέφος, κατά μήνες. Η επιστήμη που μελετά την α...

Διαβάζει κανείς αυτές τις μέρες ότι η τεχνητή νοημοσύνη επιτέθηκε, ότι το μοντέλο εξαπάτησε, ότι αυτόνομα προγράμματα ξέφυγαν από τους περιορισμούς τους, ότι κάποιο σύστημα σε δοκιμή κατέφυγε σε εκβιασμό. Σχεδόν τίποτα από αυτά δεν είναι ψέμα, με την έννοια ότι κάτι τέτοιο πράγματι κατεγράφη. Και όμως όλες αυτές οι προτάσεις είναι λειψές με τον ίδιο ακριβώς τρόπο: λείπει από μέσα τους εκείνος που το θέλησε, εκείνος που έστησε τη δοκιμή, εκείνος που όρισε τον στόχο. Στις πηγές δεν λείπει. Οι εκθέσεις που δημοσίευσαν οι ίδιες οι εταιρείες αυτές τις μέρες γράφουν καθαρά ότι δρώντες απειλής προσπάθησαν να χρησιμοποιήσουν τα μοντέλα, και τους ονομάζουν έναν προς έναν: ομάδες που υποστηρίζονται από κράτη, εγκληματίες με οικονομικά κίνητρα, εταιρείες λογισμικού παρακολούθησης, κρατικοί φορείς προπαγάνδας, άνθρωποι με πολιτικά κίνητρα. Εκεί το υποκείμενο είναι σωστό. Χάνεται στη διαδρομή, από την έκθεση στον τίτλο και από τον τίτλο στη ροή, και δεν το αποφασίζει κανείς· συμβαίνει επειδή η μηχα...

Ένας γάτος έρχεται στο παράθυρο της κουζίνας. Αράζει, ζητά φαγητό, δέχεται χάδια πίσω από το τζάμι, και το χέρι που τον χαϊδεύει δεν τον αγγίζει, αγγίζει το γυαλί, και ο γάτος κλείνει τα μάτια σαν να τον άγγιξε. Κάποιος από μέσα, ενώ γίνεται αυτό, αναρωτιέται όχι τι θέλει ο γάτος αλλά γιατί υπάρχει γάτος, γιατί βρίσκεται ο ίδιος σε συνθήκη ζωικού βασιλείου, γιατί η ζωή είναι πράγμα που τρώει και κοιμάται και ξυπνά, που βλέπει ή δεν βλέπει, που γεννιέται και πεθαίνει, έτσι και όχι αλλιώς. Δεν ρωτά γιατί υπάρχει κάτι και όχι τίποτα. Αυτό αντέχεται, γιατί το τίποτα δεν έχει πρόσωπο για να το συγκρίνεις. Ρωτά γιατί αυτό που υπάρχει έχει αυτό το πρόσωπο και όχι ένα εξαιρετικώς άλλο, και αυτό δεν αντέχεται, γιατί μόλις το προσέξεις σε ένα πράγμα ανοίγει σε όλα μαζί. Θα το πω πιο απλά, με δύο αντικείμενα. Το να υπάρξει μια ραπτομηχανή είναι το ίδιο αδιανόητο με το να υπάρξει το βαμβάκι. Δεν το νιώθουμε, γιατί το βαμβάκι το λέμε φύση και τη ραπτομηχανή τεχνική, και η διάκριση μας ησυχάζει, τ...

Ι. Η φράση Κάτω από κάθε απάντηση που δίνει ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης υπάρχει μια μικρή φράση. Αλλάζει ελαφρά από εταιρεία σε εταιρεία, αλλά λέει πάντα το ίδιο: μπορεί να κάνει λάθη· ελέγξτε τις σημαντικές πληροφορίες. Την έχουμε δει τόσες φορές που δεν τη διαβάζουμε πια. Και αυτό ακριβώς είναι το πρώτο που πρέπει να προσέξει κανείς — όχι τι λέει, αλλά ότι έχει ήδη γίνει αόρατη. Οι εξηγήσεις για την ύπαρξή της είναι γνωστές και δεν είναι ψεύτικες. Η φράση ρυθμίζει προσδοκίες: σου λέει τι είδους πράγμα έχεις απέναντί σου, ώστε να μην το εμπιστευτείς περισσότερο απ' όσο αντέχει. Και μεταθέτει ευθύνη: αν πάρεις μια λάθος απάντηση και ενεργήσεις πάνω της, σε προειδοποίησαν. Εξηγησιμότητα και νομική ασυλία, με δεκαπέντε λέξεις. Όσοι έχουν μελετήσει αυτές τις φράσεις καταλήγουν συνήθως ότι αποτυγχάνουν και στα δύο — είναι αόριστες, δεν λένε πού να προσέξεις, δεν αντιστοιχούν σε αυτό που το σύστημα πράγματι κάνει. Σωστή παρατήρηση, αλλά μένει στη φράση ως αντικείμενο. Δεν ρωτά τι εί...

Μια παράξενη εμπειρία που οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν χωρίς να της δίνουν ιδιαίτερη σημασία  είναι αυτή: Κοιτάζεις μια φωτογραφία σου και ξέρεις ότι είσαι εσύ. Ήσουν εκεί, θυμάσαι πότε τραβήχτηκε, ίσως την τράβηξες ο ίδιος, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για την ταυτότητα του ανθρώπου που βλέπεις, και όμως κάτι μέσα σου αντιδρά ακαριαία: δεν είμαι εγώ έτσι. Δεν χρειάζεται να εξετάσεις τη μύτη, τα μάτια ή το σχήμα του προσώπου για να φτάσεις σε αυτή την κρίση. Συνήθως η κρίση έχει ήδη έρθει και μόνο μετά αρχίζεις να αναζητάς τον λόγο της. Κοιτάζεις καλύτερα, προσπαθείς να εντοπίσεις τι δεν ταιριάζει, αλλά αυτό που προηγήθηκε δεν ήταν ανάλυση. Ήταν αναγνώριση που δεν ολοκληρώθηκε. Μέχρι πρόσφατα αυτό θα μπορούσε να παραμείνει μια μικρή παραξενιά της φωτογραφίας. Ο φακός παγώνει ένα κλάσμα του δευτερολέπτου, η απόσταση αλλάζει τις αναλογίες, το πρόσωπο που γνωρίζουμε κινούμενο ακινητοποιείται σε μια έκφραση που ίσως κανείς δεν θα προλάβαινε να δει αν στεκόταν απέναντί μας. Η τεχ...